Politiek Internationaal
Opstand (2)
‘Groot nieuws,’ aldus mijn reisgenoot vanochtend. Groot nieuws. De historische opstand van de Libiërs lijkt met de vondst én dood van Moammar Kadhafi een doel te hebben behaald. De rat is gevonden en vermoord. Op 16 februari dit jaar kwamen mensen in Libië in opstand en gingen de straat op. Zij wilden niet méér worden onderdrukt dan zij tot dan toe toelieten. De opstandelingen van voorbije jaren zijn er ook. In anonimiteit verspreid over de vele massagraven die Libië ‘rijk’ is.
In de krant een foto van Kadhafi van minder dan vier jaar geleden. Hij arriveert per auto bij de Boticaria ranch bij Sevilla, voorafgaand aan een officieel bezoek aan Spanje. De internationale gemeenschap verlangde en oordeelde niet. Het waren de mensen zelf die niet langer overgeleverd wilden zijn aan de wanhoop waarin hun bestaan werd geaccepteerd; hoe onrechtvaardig ook. De weerzin nam toe en ook de wens om de situatie te veranderen. ‘Maar veranderen betekent handelen, en handelen zal morgen doden betekenen, terwijl de mens niet weet of de moord gerechtvaardigd is,’ aldus Albert Camus in L’Homme révolté (1951). Opstand is volgens hem het in beginsel a-politieke vertrekpunt van de mens. Vanaf daar staan hem diverse ideologische verlokkingen te wachten om zijn opstandigheid te botvieren.
Met de dood van kolonel Kadhafi wordt een zwart hoofdstuk in de geschiedenis van Libië afgesloten en staan de nieuwe autoriteiten voor de keus om daadwerkelijk een einde te maken aan onderdrukking en mensenrechtenschendingen en volledig breken met de cultuur van misbruik die het regime van kolonel Kadhafi bestendigde. En moeten oorlogsmisdaden door Kadhafi’s troepen en door aanhangers van de overgangsraad NTC grondig worden onderzocht. Libye révolté.
Breuklijn
Eerder deze week las ik ergens diep in de krant dat sinds november vorig jaar meer dan dertigduizend kinderen zijn overleden aan de gevolgen van de hongersnood die de Hoorn van Afrika teistert. Der – tig – dui – zend.
Tien jaar geléden markeerde de wereld een breuklijn. Althans, wij markeerden met z’n allen een breuklijn. ‘Niets anders dan onze projectie op een schokkend voorval,’ aldus historicus Herman von der Dunk. ‘Als we maar vaak genoeg herhalen dat we tot 11 september 2001 in een oude wereld leefden en sindsdien in een nieuwe, wordt het langzaam maar zeker waar.’ Volgens Bert Wagendorp zouden we vandaag naast 9/11 ook tien jaar krankzinnigheid moeten herdenken. De krankzinnigheid van de War on Terror met 224 duizend directe slachtoffers, 365 duizend gewonden en 7,8 miljoen vluchtelingen. Totale kosten liggen tussen de 3.700 en 4.400 miljard dollar. ‘Met een intelligentere aanpak en pak ‘m beet 2.000 miljard dollar had er toch meer succes geboekt kunnen worden.’
Je kan 9/11 niet vergelijken met de honger in de Hoorn van Afrika. Het zou een krankzinnige vergelijking kunnen zijn. Maar stel je nou voor wanneer we en masse besluiten dat we de honger in de Hoorn van Afrika beschouwen als breuklijn en we over tien jaar tegen elkaar zeggen: ’Ja, tot de honger in de Hoorn van Afrika leefden we in de oude wereld en daarna…’ En als we dat maar vaak genoeg zouden herhalen, op alle niveaus… wordt het misschien wel waar. Ik help het Aden Salaad hopen.
Nog een geluk dat
Nog een geluk dat u en ik hier zijn geboren en niet ergens anders. Niet in Irak bijvoorbeeld. Laten we proberen ons geluk voor even opzij te zetten en ons voor te stellen hoe het had kunnen zijn. U, ik en onze kinderen achter gesloten deuren in een cel. Er staan hier enkele bedden, keurig opgemaakt. Deze ochtend wordt er op onze celdeur gebonkt. ’Achter de celdeur klinken kinderstemmen. De jongens wrijven de slaap uit hun ogen, de meisjes hebben hun haar gekamd. Vandaag worden ze uitgezet.’ Wat moeten we vandaag met de woorden trots of eer, die ons normaal gesproken helpen doorstaan? We moeten kalm blijven en rustig. ‘Verzetten heeft geen zin’ spreken we elkaar toe. ‘Sommigen vragen 10.000 Euro voor hun terugreis. Dan zeggen wij: 6.000 Euro is ook mooi geld.’
‘Time to go to Bagdad.’ schreeuwt een zware mannenstem. We komen onze cel uit. En dan ’staan daar drie jongetjes met hun gezicht naar de muur, armen gespreid, als in een politiefilm. Ze worden gefouilleerd.’ Je hoeft vandaag alleen maar te ‘zijn’, om gefouilleerd te worden. ’Ze worden enkel uitgezet.’ We slaakten eerder deze week een zucht van opluchting toen Sahar na tien jaar een verblijfsvergunning kreeg, al kwam ze te laat voor onze dochters. ’Het is de uiterste consequentie van het vreemdelingenbeleid.’ Een systeem waarbinnen iedereen zichzelf weet te verantwoorden. Een systeem waarbinnen mensen worden behandeld alsof ze een misdrijf hebben begaan. Een systeem waarbinnen we mensen toetsen aan, om met de minister van Integratie te spreken, ’die nieuwe criteria die ik heb ontwikkeld (..) waar sprake is van die samenstel van factoren zoals ik u die net heb uitgelegd.’ Ze zijn de gevangen die onze vrijheid mogelijk maken.
Het vergt levenskunst en een oerinstinct om, eenmaal terug in Irak, te kunnen zwaaien naar de mensen die ons hebben gebracht. Rug recht, hoofd omhoog, zoals we dat hebben geleerd van onze ouders. ’Ik vind het ook wel leuk om mijn oma weer te zien. (..) Groetjes!’ Deze groetjes dekken de holle en negatieve lading van de visie van ons kabinet op migratie en globalisering. In een wereld waar we ons niet afzijdig kunnen houden van vluchtelingenproblematiek en oorlogen, denk alleen al deze week aan de berichtgeving vanuit Lampedusa en Ivoorkust, missen we een positieve en gezamenlijke Europese visie. Nog een geluk dat u en ik hier zijn geboren en niet ergens anders…
‘Vote!’
Terwijl op een dag als vandaag de revolutie in het Midden-Oosten zich in de krant ver voorbij het middenkatern afspeelt en terwijl in Teheran een demonstratie met stokken uiteen wordt geslagen, kunnen wij met een potlood onze stem uitbrengen. We kunnen, enkele dagen voor het begin van de lente, gebruik maken van ons recht te kiezen. Kiezen voor idealen en toekomst. De laatste weken en maanden hadden we misschien het gevoel alsof heel Egypte het Tahrirplein bewoonde. En anderzijds hadden we misschien het gevoel alsof onze stem vandaag er niet toe doet. Luister naar de demonstranten en revolutionisten in Egypte. Sta open voor een wijze les en make it happen. Wat een voorrecht is het om te kunnen stemmen.
Get up and don’t stay watching the tv right now. Vote! It’s your life, it’s your country. Go! Go! Go!
Opstand
'De rebel is een slaaf die plotseling "nee" zegt. De breuk is radicaal. Verzet wordt de hoogste waarde, hoger zelfs dan leven. Ik kom in opstand, dus wij zijn. De opstand stelt de totale vrijheid, de onbegrensde macht van de ene mens over de andere, aan de kaak.'
Camus, A. De mens in opstand. Amsterdam: De Bezige Bij, 1952. Vertaling van: L'homme révolté. Paris: Gallimard, 1951.
Error 404
Internationale Dag van de Uitbanning van Geweld Tegen Vrouwen. Een mond vol, en vandaag was het zover. Een dag die door google niet als zoekopdracht wordt herkend en voor de meesten van ons zal voorbij gaan als de dag ‘nadat we wisten dat zeven kamerleden ooit veroordeeld zijn geweest’ of de dag ‘na de live uitgezonden open hart operatie’. Aan de andere kant; als je deze dag al op zou merken, wat zou je er dan van moeten vinden? Misschien denk je vandaag dat het goed voor de emancipatie is dat het huwelijk standaard onder huwelijkse voorwaarden moet worden afgesloten. Of lees je in de krant het bericht dat een moeder haar twee kinderen om het leven heeft gebracht, en vraag je jezelf af: hoezo ‘uitbanning van geweld tegen vrouwen’?
Het was voor mij de dag na een gesprek met een moeder uit de provincie Groningen. Een moeder die met haar twee kinderen een tijd terug bij haar vriend is ingetrokken. De moeder vertelt me dat hij regelmatig teveel drinkt, dronken wordt en dat hierover al jaren ruzie wordt gemaakt. Een patroon is het gevolg, waarbij de vriend dronken en agressief wordt, zich jaloers uit en de ruzies tussen beide partners uit de hand lopen, terwijl de kinderen boven op hun slaapkamertjes proberen in slaap te vallen met handen plat op de oren en de dekens over het hoofd.
Het patroon sluipt erin en is daardoor gevaarlijk, want de dag die volgt op de nachtelijke ruzie betuigt de vriend spijt en zegt de vrouw die ik spreek zijn gedrag te vergeven. En te vergeten: ‘het is wel goed’. Het gaat vervolgens (‘daadwerkelijk’) twee dagen goed tot de volgende uitbarsting die het gevolg is van ’het leegzuipen van een krat bier’. Gisteren zei de vrouw mij ‘definitief een streep onder haar relatie te willen zetten’. De vrouw vertelde me daarnaast dat ze jarenlang ontzettend boos op haar moeder is geweest. Haar moeder zou nooit stelling hebben genomen tegen haar eigen alcoholverslaafde man. ‘Maar als ik nu in de spiegel kijk, zie ik dat ik mijn moeder ben geworden’, aldus de vrouw, die als enige mogelijkheid een vlucht naar de opvang voor ogen zag. ‘Weg van hier en ik moet een lange tijd onvindbaar zijn. Mezelf tegen hem beschermen, want anders laat ik hem er weer in.’
Ze heeft een gesprek gevoerd met haar oudste kind van vijftien jaar. ’Ik vertelde hem dat het niet zo goed ging de laatste tijd tussen mijn vriend en mij. En mijn zoon zei dat hij achter me staat en mijn keuze accepteert. En me ook zegt dat ik moet doen wat goed is.’ Ik vind dat bijzonder en zie ook hier het patroon terugkomen. Een patroon waarbij de zoon gaat zorgen voor zijn moeder. Ik noem haar dat en geef aan dat ik samen met haar wil zoeken naar een (figuurlijke) ruimte waarbinnen zij dit patroon kan doorbreken, zonder te hoeven vluchten en mét het stoppen van de ruzies, en eventueel de relatie.
In ruimten worden soms de beste ideeën geboren, leerde ik gisteren bij de voorstelling ‘Drive’ van de Jeugdtheaterschool. Ideeën kunnen geniaal worden, mits ze gehoord en ontvangen worden door de juiste persoon. De vrouw en ik hadden elkaar gisteren gevonden. Niet alleen hoop ik dat zij een maatschappelijk werker treft die dit eveneens zal erkennen, maar ook hoop ik dat haar kinderen een ruimte vinden waarin zij zichzelf kunnen uiten en waar plaats is voor frustraties. Frustraties zoals de ruzies tussen jouw moeder en haar vriend: elk weekend opnieuw. Het slechte slapen, het chagrijnig zijn, minder genieten op school, niet goed kunnen concentreren op huiswerk en minder plezier halen uit het leven.
Dààr gaat het vandaag ook over. Een dag voor de beste ideeën en dat ze mogen worden ontvangen door de juiste personen!
Sonbol
Waarschijnlijk hebben slechts een paar duizend mensen Sonbol vandaag leren kennen. Haar wortels liggen in Iran, waar een aardappelkistje op de hoek van de straat niet wordt getolereerd. In die zin worden haar mensenrechten beknot, maar is het Sonbol die de discussie aangaat in en met haar omgeving en de oplossing zoekt in democratische basisprincipes. Zo wil haar moeder dat ze gaat trouwen en twee kinderen krijgt, terwijl Sonbol gechargeerd aangeeft dat ze binnen dat huwelijk de billen van haar kinderen zal moeten vegen en door haar man zal worden geslagen. “Je bent dan in ieder geval getrouwd”, aldus haar moeder. Een collega van Sonbol is gescheiden, nadat ze was uitgehuwelijkt, ”ze zeggen: eerst trouwen, de liefde komt later wel. Niemand vraagt zich af hoe ‘t verder gaat of wat je moet doen als ‘t niks wordt. In plaats van de liefde die nooit kwam, was er op ‘t eind alleen haat”.
Het zit in het bloed van ons volk. Europa heeft de Renaissance doorgemaakt. Na duizend jaar gingen de mensen eindelijk anders denken. Zelfs met een nieuw politiek regime verandert de denkwijze van ons volk niet. Zulke dingen hebben tijd nodig. Mijn moeder denkt bijvoorbeeld zoals zij denkt. Het lukt mij niet om haar te veranderen. Dat moet van de ene generatie op de andere veranderen. Van binnenuit. Het is niet genoeg om oppervlakkig te veranderen en om alleen maar een goed en modern uiterlijk te hebben. Dat is niet genoeg. Maar is het zo dat iemand die zich ontwikkelt, wordt geaccepteerd? Nee. Je kan het bewustzijn van de mensen niet zo snel veranderen… Dat maak ik in ieder geval niet meer mee.
Aldus een lachende Sonbol, die me deed denken aan enkele gesprekken die ik in Iran heb gevoerd, met jongens, mannen en een enkele vrouw. Die gingen over mijn indruk van Iran en – vaak indirect – over “de ketel, gevuld met kokend water, die Iran symboliseert. Met daarop een deksel met een piepklein gaatje, waardoor de stoom bijna geen kant op kan. De ketel kan elk moment exploderen”. Dit is hoe Abed, een tapijtverkoper uit Teheran, het omschreef. Een jaar later vond in Iran een groene revolutie plaats, die inmiddels al weer de kop lijkt ingedrukt. Maar in vele huiskamers zal de revolutie doorgaan, stap voor stap.

Net zo goed homoseksuele Iraniërs noodgedwongen zijn te vluchten en elders asiel aan te vragen, zijn ze nodig in Iran zelf om langzaam die verandering op gang te laten brengen, bedacht ik me. Ik herinner me een groepje jongens die me uithoorden over de gebruiken tussen jongens en meisjes in Nederland. Ze moesten vooral lachen toen ik vertelde geen vriendin te hebben en omslachtig aangaf geen interesse te hebben in meiden. Ook herinner ik me twee jongens die gedurende hun studietijd in Iran samenwoonden, met als verborgen variabele de liefde.
Ik vind dat iedereen zonder masker kan leven. Maar misschien op dat moment, in die tijd, verdragen de mensen dat niet.
Aldus Sonbol tijdens een Engelse les. In het dorpje waar ik ben geboren, verdroeg men over het algemeen geen mensen met maskers af. Deed je dat wel, dan volgde er een scheldkanonnade, mishandeling of hardvochtig negeren. Ik kon het geduld niet opbrengen om van binnen uit een verandering op gang te brengen, dus koos ik voor ‘de grote stad’. Daar was al veel eerder een verandering op gang gebracht of hoefde ik door onbekendheid vaak geen masker op te zetten. Sonbol zet me aan tot denken ik proost vanavond op haar! Ook verheug ik me op meer verhalen als deze, die kunnen zorgen voor nuance, kracht en hoop.
Utahpie
“After you live a bit, you see more shades of gray”, aldus Debra Radack in de New York Times vandaag. Hoewel zij in de jaren zeventig voorstander was van de doodstraf, heeft zij een ‘arc of change’ doorgemaakt. Volgens haar is de rassenscheiding geen issue meer is en zijn er veel onschuldigen ter dood veroordeeld. Ze wordt geïnterviewd vanwege Ronnie Lee Gardner, die vanochtend in de Amerikaanse staat Utah door een vuurpeloton ’ter dood is gebracht’. Hij vermoordde in 1985 op zijn drieëntwintigste een barman en een advocaat. Nadat alle gerechtelijke procedures waren uitgeput, leek hij zich te hebben neergelegd bij zijn einde, getuige “Het zou een wonder zijn geweest als het niet zo voor mij was geëindigd”. Ronnie werd op zijn tweede met slechts een luier aan zwervend op straat gevonden. Op zijn zesde snoof hij lijm en op zijn tiende was hij verslaafd heroïne. Hij verbleef in psychiatrische instellingen en pleeggezinnen, waar hij het slachtoffer was van misbruik en mishandelingen.
De doodstraf is de ultieme, onomkeerbare ontkenning van de mensenrechten. We moeten ons afvragen hoe we 58 landen waar deze straf nog wordt uitgevoerd tot dit inzicht kunnen brengen. Deze landen lijken (ook) sterk afhankelijk van hun geschiedenis. Want stel je voor dat je opnieuw je strafsysteem zou kunnen inrichten, los van alles wat al bij wet is geregeld: welk weldenkend mens zou dan pleiten voor de stoel? De injectie? Of het nekschot? Ik hoor het Obama niet zeggen. Het blijkt veel moeilijker om iets af te schaffen, dan om iets in te voeren. En hoewel peilingen in Nederland uitwijzen dat een latente meerderheid voor de invoering van een afschrikwekkende straf is, om zware misdrijven te voorkomen, blijkt uit onderzoek in Canada dat er na afschaffing van de doodstraf niet meer, maar minder criminaliteit in de samenleving was dan ervoor. Niet eenmalig, maar jaar na jaar.
Ronnie Lee Gardner herinnert mensen in Utah aan de verandering die er in de staat heeft plaatsgevonden, aangezien tegenwoordig het vuurpeloton (door vijf mensen wordt er eenmaal op de veroordeelde geschoten, terwijl deze vastgebonden en geboeid in een stoel zit) niet meer mag worden gebruikt om iemand te doden. Toch blijkt ook dat veel ideeën over de vrije wil en de persoonlijke verantwoordelijkheid, ‘bedrock principles of conservative ideology’ aldus de New York Times, onveranderd zijn: “Everybody has choices, and he chose to do what he did back when he was young and it creates consequences for him now,” aldus een geïnterviewde.
Even verderop, buiten het zicht van de gevangenis waar Ronnie verbleef, staat aan de kant van de snelweg een billboard met een schreeuwende tekst: “Shoot real machine guns!”. Het is de hoogste tijd voor billboards met vurige teksten als “Death to death penalty!”.
Sushi Bashi
Over een tijdje kennen we niet langer de blauwvintonijn, omdat het eten van sushi op dit moment belangrijker wordt gevonden. In ieder geval in Japan en Canada, die tégen een voorstel stemden om de zwaar overbeviste roofvis door een internationaal handelsverbod een kleine adempauze te geven. Al een paar dagen zijn de landen van de wereld bij elkaar voor de Cites-conferentie. Op die vergadering bespreken de landen welke dieren en planten dreigen uit te sterven en daarom extra moeten worden beschermd. Voor arme landen ligt de kwestie anders, want vissers uit deze landen moeten zorgen voor eigen brood op de plank. Daarnaast is een handelsverbod noodzakelijk, want waar een blauwvintonijn tienduizenden euro’s oplevert, zullen vissers niet gemotiveerd zijn te stoppen met de jacht op de blauwvintonijn. Want: als zij ermee stoppen, gaan anderen er met de buit vandoor. Mede daarom was een internationaal handelsverbod van het grootste belang.
Naast de blauwvintonijn – een straalvinnige vis uit de familie van de makrelen – is het ook dikke pech voor de toch al bedreigde ijsbeer. Volgens enkele landen worden die al genoeg beschermd… Wat een kolder! Tweederde van de ijsberenpopulatie zal in 2050 zijn uitgestorven en in Alaska zal de soort tegen die tijd niet langer voorkomen, doordat de ijsvloer rond de noordpool als gevolg van het broeikaseffect in omvang en sterkte afneemt, aldus wetenschappers van Geological Survey (USGS), de onderzoeksafdeling van het Amerikaanse ministerie van binnenlandse zaken, afgelopen week. Het komt nu op jou en mij aan, zoals dat altijd ook al het geval is geweest, maar nu nog dringender. En wij kunnen zeker wat doen..!
Doe mee aan de Sushi Bashi!
-
Koop en eet nooit meer blauwvintonijn.
-
Block als je dan toch naar de Japanner gaat in ieder geval de sushi met tonijn.
-
Hanteer voortaan de viswijzer van het Wereld Natuur Fonds, om bij te dragen aan duurzame visvangst. Let dan vooral op bij bepaalde soorten kabeljauw, garnalen, paling, forel en zalm.

