Emoties laten zich niet informeren

Ruim een jaar geleden sprak Louise Fresco, wetenschapper en universiteitshoogleraar, een lezing uit. Het ging over kunst en duurzaamheid. Maar ook over de toenemende tolerantie voor onwetendheid die de wetenschap en de democratie ondermijnt. Ze schrijft dat onze samenleving steeds meer worstelt met de vraag wat nou echte bronnen van kennis zijn: wetenschappelijke, meningen of gevoelens. Tegenwoordig buitelen de meningen over elkaar heen. Wetenschappelijke conflicten worden live op de televisie uitgevochten door wetenschappers met sterallures. En de overheid is daarbij gereduceerd tot een van de vele partijen. Het resultaat: burgers weten niet meer wat zij moeten denken.

De toenemende tolerantie voor onwetendheid en de toenemende intolerantie voor het rationele debat is een fenomeen wat de wetenschap en de democratie ondermijnt. We worden volgens Fresco overspoeld door steeds meer feiten, gretig gebracht als nieuws dat al het voorgaande op zijn kop zet. Zij stelt dan ook de vraag hoe we uit deze patstelling komen van steeds minder feiten tegenover steeds meer emoties en meningen. Naast een informatie-overschot, lijden we mogelijk aan een overschot aan desinformatie. Pessimisme en irrationaliteit groeien in omgekeerd evenredige verhouding met wetenschappelijke kennis; waarmee we zijn aangeland bij een feitenloos debat dat drijft op emotie en vooringenomenheid. En zo ontstaan besluiten, niet op basis van redelijkheid, dat wil zeggen gebaseerd op de beste, zij het per definitie altijd onvolledige kennis. Hier waart volgens Fresco het spook van de irrationaliteit rond, vooral door de moedwillige onwetendheid, de geestelijke luiheid van mensen die zich beter zouden kunnen informeren.

Hoe komen we uit deze patstelling van steeds minder feiten tegenover steeds meer emoties en meningen? Van een nostalgie over vroeger en angst voor de toekomst, naar vertrouwen in de weg vooruit. Dat vraagt volgens Fresco om onderwijs dat vragen formuleert, over tijd- en ruimteschalen die uitgaan boven onze eigen beleving, en waarbij het niet gaat over jezelf als uitgangspunt te nemen. Maar het vraagt ook om kunst; want juist de kunst verkent de dubbelzinnigheid van emoties, de tegenstrijdigheid van morele stellingnames. De kunst doorbreekt daarmee de simpele dichotomie tussen pessimisme en optimisme. Want, zo stelt ze, het blijven steken in het feitenloos pessimisme ontkent datgene dat het meest wezenlijk is voor de menselijke vooruitgang: het kunnen leren van onze fouten.

Al met al, ook dezer dagen, een verhaal naar mijn hart.


Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s