Flikker. Meisje. Nicht. Kristina.

Dagblad van het Noorden, 12 april 2014De Russische veiligheidsdienst beschuldigde hem van homopropaganda. Kris van der Veen was vorige zomer in Moermansk om een documentaire te maken over homoseksuele Russische jongeren. Hij werd zelf groot nieuws. ,,De droom van elke activist, zei iemand later tegen me.”

Flikker. Meisje. Nicht. Kristina.

Door: Maaike Borst

De agent van de Russische veiligheidsdienst staat op twintig centimeter van zijn neus. Hij heeft een hoed in zijn hand. ,,Zal ik hem op je hoofd zetten?”, vraagt de agent bijna flirterig. ,,En dan een foto maken? Dat vind je toch zo leuk: foto’s.”

Het is Moermansk, juli 2013. Gronings raadslid Kris van der Veen is in de stad om een documentaire te maken over jongeren met een seksuele geaardheid die moeilijk past binnen de Russische norm. De veiligheidsdienst verdenkt hem van homopropaganda. Met vijftien man sterk kwamen de agenten aanrennen. Nu zit de Nederlandse delegatie in een kamertje voor verhoor.

,,Jij bent de enige homoseksueel hier?”, vragen de agenten aan Van der Veen. Een van de twee lesbische meisjes uit de delegatie kijkt hem angstig aan. Laat ze alsjeblieft in die waan, smeken haar ogen.

,,Ja”, zegt Van der Veen. ,,Ik ben de enige.” The only gay.

Bijna schiet hij in de lach. Hij heeft even het gevoel dat hij in de absurde Britse comedyserie Little Britain is beland. Voor zijn ogen verschijnt het beeld van de in obsceen leer gehulde homo in het dorpscafé die constant zegt: ,,I’m the only gay in the village.” De enige homo in het dorp.

De situatie is te dreigend om te lachen, en hij hoort het lesbische meisje dat hij interviewde weer vertellen hoe ze zomaar door omstanders in elkaar werd geslagen. Dan zijn jullie met zijn vijftienen nergens, denkt hij. De woede groeit, maar hij blijft braaf knikken en ‘ja’ zeggen. De gevangenissen schijnen hier niet zo prettig te zijn.

HARKEMA

Van der Veen weet hoe dat meisje zich voelt. Van zijn achtste tot zijn achttiende werd hij gepest. Flikker. Meisje. Nicht. Kristina. ,,Ze moesten me altijd hebben. De jongens op straat met hun puchjes. Waar ik ook fietste, ik was het mikpunt.”

Natuurlijk was hij niet de enige homoseksueel in het Friese Harkema. In het dorp wonen ongeveer vierduizend mensen. Maar de jongen met het meisjesstemmetje en het rare loopje viel op. Hij was anders. Zat niet op voetbal, droeg geen Nikes, had niet de goeie fiets. Wel had hij een natuurclubje waarin hij drie kinderen uit de wijk vertelde hoe beroerd het was gesteld met de panda.

,,Harkema was een hele harde omgeving. Rauwdouwers. Als ik vertel waar ik vandaan kom zeggen mensen: o, Harkema, messentrekkers. Op mijn tiende kwam de buurman bij ons schuilen. Zijn broer zat hem achterna met een bijl. Bizar.”

De vader van Van der Veen zag laatst een donkere man in Harkema uit de bus stappen. Dit is moeilijke omgeving voor jou, dacht hij. Later zei hij tegen zijn zoon: jij hebt gemaakt dat ik daar bij stilsta. Zonder jou had ik niet geweten hoe lastig het kan zijn in zo’n dorp.

Waarom voel jij, Gronings raadslid uit Friesland, de noodzaak om een documentaire te maken over Rusland?

,,Ik denk dat ik gewoon iets wil doen of zo.”

Zo simpel is het niet.

,,Ik denk dat ik door al dat pesten iets wil goedmaken”, vervolgt hij. Voor zichzelf. Voor anderen. ,,Er is altijd ergens wel een kind dat alleen op een slaapkamer zit en zich kut voelt. Dat is mijn drijfveer. Voor alles eigenlijk.”

Van der Veen (33) is voorzitter van het COC in Groningen, zit in de gemeenteraad voor GroenLinks, werkt in de vrouwenopvang, geeft les over huiselijk geweld en heeft de documentaire over jongeren in Moermansk bijna klaar.

Bijna elke stap die hij zet lijkt bedoeld om de positie van onderdrukten te verbeteren. Of het nu mishandelde vrouwen, uitgeprocedeerde asielzoekers, kansloze jongeren of homoseksuelen in Rusland zijn.

Kun je je voorstellen dat je ooit iets anders zou doen?

,,Ik zou niet weten wat. Een bed & breakfast in Spanje lijkt me ook heel leuk hoor, maar ik vrees dat ik dan toch geagiteerd raak en denk: we moeten wat doen!”

PARACETAMOL

De eerste keer dat Van der Veen in actie kwam – behalve voor die panda dan – was op zijn zestiende. Een stel gabbers, ‘echt eikels’, schold hem tijdens gym bij het hardlopen uit. Elk rondje weer. Niemand deed iets. Dat was misschien nog wel erger.

Het was de druppel. Op de wc dacht hij: ik spring voor de trein. Daarna dacht hij: dat durf ik natuurlijk niet. Een paar weken daarvoor had hij al een afscheidsbrief geschreven een strip paracetamol geslikt. ,,Maar daar ga je natuurlijk niet dood aan.”

Hij stapte naar de decaan en zei: ,,Ik ga nooit meer naar gym.” Voor het eerst kwam het hele verhaal eruit. De decaan stuurde hem naar het COC in Leeuwarden. Daarna vertelde hij aan zijn moeder dat hij homo was en naar een praatgroep van het COC wilde. ,,Dat vond ze eng. Helemaal naar Leeuwarden. Daar kwamen we eigenlijk nooit.”

In Harkema word je regelmatig in elkaar geslagen en dan is Leeuwarden ‘eng’?

,,Mijn moeder wist toen nog niets van het pesten. De buren van mijn oma zeiden laatst: ‘Dat wisten wij wel, dat Kris zo gepest werd.’ In Harkema wist iedereen alles van elkaar. Niemand heeft ooit iets gezegd. Misschien omdat ze bang waren dat ze dan ook hadden moeten zeggen: jullie kleinzoon is homo.”

Hij vertelde het toen nog niet aan zijn vader. Die was net overspannen. Zijn moeder was bang hoe de omgeving zou reageren. Later zei zijn vader dat hij het er wel eens met zijn zus over gehad. Aan Kris kleeft geen vrouwenvlees, zeiden ze tegen elkaar.

,,Dat klinkt heel vies hè”, lacht Van der Veen. ,,In het Fries klinkt het beter geloof ik.”

NEW YORK TIMES

Het verhaal van zijn coming-out vertelde Van der Veen in Moermansk aan een jong Russisch meisje dat hij interviewde voor de documentaire. Homopropaganda, meent de veiligheidsdienst. Het meisje zou jonger dan 18 zijn.

Na acht uur verhoor moet de Nederlandse delegatie de volgende dag voor de rechter komen. ,,De rechtbank was een blok met twee deuren, een rij ramen en witte, afgebladderde muren. Alles is daar Sovjet. Treurig. Maar de veiligheidsdienst kwam in mega-grote Mercedessen.”

De Russen hadden zelf de media ingelicht. De rechtsbank stond vol cameraploegen. Activisten van Russische mensenrechtenorganisaties waren een brief aan het schrijven aan Mark Rutte. Van der Veen verbelde 1700 euro. Een activiste gaf hem een telefoon: ‘New York Times!’, zei ze.

De aandacht op de mensenrechtensituatie in Rusland was gevestigd, meer dan zijn documentaire ooit zou kunnen doen. ,,De droom van elke activist, zei iemand later tegen me.”

Was het overdreven?

,,Het is erg uitvergroot. In de media is het meteen: ‘Nederlanders gearresteerd’. Maar we zijn verhoord en we moesten voor de rechter komen. We zijn niet gearresteerd. Aan de andere kant: dat hebben ze natuurlijk wel uit alle macht geprobeerd. En die media-aandacht heeft er denk ik wel voor heeft gezorgd dat de rechtbank de zaak uiteindelijk niet in behandeling heeft genomen.”

De Nederlandse delegatie vertrok zo snel mogelijk. ,,De jongen die ons wegbracht riep nog door de slurf van het vliegtuig: vergeet ze niet hè Kris, vergeet ze niet. Heel dramatisch. Ik was een wrak op dat moment. Het overviel me. Ik had een aparte status waardoor ik weg kon. Zij bleven. Ik dacht aan wat Olga, een meisje die ik daar had ontmoet, had gezegd. Dat ze die jongeren uit de plattelandsgebieden in Rusland het liefst wilde teleporteren en veilig onder een glazen stolp stoppen. Dat wil ik ook.”

Voelt zo’n documentaire dan als iets veel te kleins?

,,Dat was de bedoeling. Kleine verhalen die wel heel universeel zijn. We hebben bewust niet die beelden gebruikt van de beul die homo’s in elkaar trimt. Die jongens urine laat slikken en hun haar afknipt. Als je dat ziet denk je: is dat Rusland? Maar dat is niet het Rusland dat ik heb leren kennen. Homoseksualiteit is niet verboden. Je wordt niet contant in elkaar getrimd. Maar het is wel moeilijk om gewoon samen te wonen, jezelf te zijn, kinderen te krijgen, actie te voeren.”

ANDERS

Op zijn achttiende, net verhuisd naar Groningen, ontmoette Van der Veen een jongen waarmee hij dat wilde: samenleven. Het mocht niet zo zijn. Zijn eerste liefde kreeg een hersentumor en overleed. Van der Veen zat aan zijn sterfbed. Haalde een washandje over zijn voorhoofd, legde zijn arm anders.

Na Thijs’ dood meldde hij zich als vrijwilligers bij een hospice. ,,Wat ga jij hier halen?”, vroeg de begeleider hem. ,,Ik heb een klote-ervaring gehad en daar wil ik wat mee”, zei Van der Veen.

Daarna werd alles anders. Hij wilde dat Thijs zijn dood zin had. Zijn ouders gingen praten over gevoelens. Iedereen wist nu dat Van der Veen homo was, maar niemand had commentaar. ,,Ze zeiden heus niet: o, zijn grote liefde is ziek geworden, maar het is wel kut dat hij homo is.”

Voel je je nog steeds anders?

,,Het ligt er aan waar ik ben. In Rusland voelde ik me weer een enorme minderheid. Hier in de stad ben ik me nauwelijks meer bewust van het feit dat ik homo ben. Als ik nu in Harkema zou lopen, door die hele lange Warmoltsstrjitte, zou ik me wel ongemakkelijk gaan voelen.”

//

5000 Roebel
De documentaire 5000 Roebel, vernoemd naar de boete die in Rusland kan worden opgelegd voor zoenen met iemand van je eigen geslacht, gaat op 17 mei in Groningen in première. Meer informatie is te vinden op 5000roebel.com.

Dagblad van het Noorden & Leeuwarder Courant, WKND 14/15 april 2014 | 1 Dagblad van het Noorden & Leeuwarder Courant, WKND 14:15 april 2014 | 2

 


7 thoughts on “Flikker. Meisje. Nicht. Kristina.

  1. Kris,heb met aandacht en respect je post gelezen.. Indrukwekkend, bedankt dat je dit hebt willen delen en een goed weekend

    Met vriendelijke groet, Wiert

    Date: Sat, 12 Apr 2014 14:15:42 +0000 To: wiert@hotmail.com

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s